Yazılıda Nelere Dikkat Etmeliyim?

• Yönergeyi tam oku: “açıklayınız”, “örnek veriniz”, “tanımlayınız” gibi fiiller puanı belirler.

• Kendini ifade et: Yorum sorularında kısa ama net cümleler kur; bir–iki uygun örnek ekle.

• Yazım–noktalama–kağıt düzeni puan getirir; temiz bir sayfa, tutarlı başlıklar ve paragraflar kullan.

• Cevap formatı: Alıntıyı tırnak içine al + sanatın/terimin adını yaz + 1 cümle gerekçe ekle.

Soru 1: Bağlamdan Sözcük Anlamı

Örnek metinde geçen kelimeleri bağlamdan çözümlemek için ipuçları:

• Nezaket (kartları): Kibar, saygılı, düşünceli davranma biçimini ifade eden not/kartlar.

• Teselli: Üzüntü veya acı içindeki birini rahatlatma, gönlünü alma.

• İzlenim: Gözlem sonucunda oluşan duygu/düşünce.

İpucu: Tek kelime yerine kısa tanım cümlesi yaz. (Örn. “Teselli: üzgün birini yatıştırma, gönlünü alma.”)

Soru 2: Söz Sanatları (Örneklerle)

• “Deniz uyanmış gibiydi.” → Kişileştirme

  Gerekçe: İnsana özgü bir özellik (uyanmak) denize verilmiş.

• “Dalgalar kıyıya neşeyle koşuyordu.” → Kişileştirme/Canlandırma

  Gerekçe: Koşmak, duyguyla nitelendirilmiş bir insan davranışı olarak kullanılmış.

• “Gökyüzü bir ressam elinden çıkmış tabloyu andırıyordu.” → Benzetme

  Gerekçe: Gökyüzü, tabloya benzetilmiştir.

Sınav formatı önerisi:

“‘Deniz uyanmış gibiydi.’ ifadesinde kişileştirme vardır; çünkü denize insanın yaptığı ‘uyanmak’ eylemi yüklenmiştir.”

Soru 3: Fiilimsiler (Kısa Yöntem + Örnek)

Adım adım kontrol:

1. Kök fiil mi?

2. Kip/zaman eki varsa → çekimli fiil, fiilimsi değildir.

3. Fiilimsiyi veren ek var mı?

   • Sıfat-fiil: -an/-en, -dık/-dik, -mış/-miş… → yürüyen

   • İsim-fiil: -mak/-mek, -ma/-me → düşünmek

   • Zarf-fiil: -ken, -ince, -erek/-arak… → değiştirirken, düşünerek

Örnekler:

• “Akşamüstü sahilde yürüyen insanlar.” → Sıfat-fiil

• “Gün batımı için durmuşlardı.” → Çekimli fiil (fiilimsi değil)

• “Gökyüzü kıyafet değiştirirken…” → Zarf-fiil

• “Düşünmek bazen karışık gelebilir.” → İsim-fiil

Soru 4: Ana Fikir ve Mesaj

Soru: “Her fırtınanın ardından bir sakinlik olur.” cümlesi ne anlatır?

Yanıt (model): Zorlukların geçici olduğu; her sıkıntıdan sonra bir rahatlama yaşanacağı.

Metnin ana fikrine örnek (Elif metni): Küçük iyilikler bile insanı mutlu eder.

İpucu: Ana fikir, metnin “en az kelimeyle” vermek istediği temel düşüncedir.

Soru 5: Neden–Sonuç / Amaç–Sonuç / Koşul–Sonuç

• Neden–Sonuç: “Ali sabah otobüsü kaçırdığı için okula geç kaldı.”

  (nedeniyle getir: “otobüsü kaçırması nedeniyle…”)

• Amaç–Sonuç: “Bir daha geç kalmamak için erken kalkmaya karar verdi.”

  (amacıyla getir: “geç kalmamak amacıyla…”)

• Koşul–Sonuç: “Derslerini düzenli çalışırsa sınavlarda başarılı olur.”

  (-sa/-se koşul eki)

Ek ipucu: Neden-sonuçta iki eylem gerçekleşmiş olur; amaç-sonuçta amaç kesin gerçekleşmeyebilir (niyet/plan).

Soru 6: Bilgilendirici Metin Nasıl Yazılır?

İskelet (en az 3, ideali 4–5 paragraf):

1. Giriş: Konuyu genel çerçevede tanıt (2–3 cümle).

2. Gelişme-1: Alt başlık/örnek 1 + kısa açıklama.

3. Gelişme-2: Alt başlık/örnek 2 + kısa açıklama (günlük hayattan örnek).

4. Sonuç: Toparlama + 1–2 öneri.

Düşünceyi Geliştirme Yollarından en az biri:

• Örnekleme: “Elif’in yaşlı teyzeye yardım etmesi…”

• Karşılaştırma: “Sosyal medyada zaman geçirmek yerine kitap okumak…”

• Tanık Gösterme: Güvenilir bir kaynaktan kısa söz/aktarım.

• Sayı/veri: “Her gün 20 dk okuma yapan öğrencilerin …”

Biçim: Başlık kullan, paragrafları 3–4 cümlede tut, tekrar eden ifadeleri çıkar.

Mini Kontrol Listesi (Sınavdan Önce)

• Söz sanatlarında alıntı + ad + gerekçe yazabiliyor muyum?

• Fiilimsilerde ekleri ayırt edebiliyor muyum?

• Neden/amaç/koşulu bağlaç/ek üzerinden ayırt ediyorum.

• Bilgilendirici metinde giriş-gelişme-sonuç net.

• Yazım-noktalama ve temiz sayfa düzeni tamam.

Sık Sorulan Sorular (FAQ)

S1. Bağlamdan anlam sorularında sözlük ezberi şart mı?

Hayır. Bağlam ipuçlarıyla kısa tanım cümlesi kurman yeterli.

S2. Kişileştirme ile benzetmeyi nasıl ayırt ederim?

Kişileştirme: cansız/insan-dışı varlığa insan özelliği verilmesi.

Benzetme: X’in Y’ye benzetilmesi (çoğu zaman “gibi, sanki, -a/-e benzer” ipucu).

S3. Fiilimsi mi, çekimli fiil mi?

Kip/zaman eki varsa çekimli fiildir; fiilimsi değildir.

S4. Bilgilendirici metinde kaç paragraf yazmalıyım?

En az 3; tavsiye 4–5 paragraf. Her paragraf 3–4 cümle idealdir.

Sınavdan sonra “Hangi soru zorladı? Tekrar görmek istediğin konu ne?” diye yorum bırak; bir sonraki içerikte onları çözelim.